Webdagboek Jan de Korte, vierde kwartaal 2007

maandag 24 december 2007

Niet minder

De zomerdiensten rond Augustinus hadden een uitloop in een kring rond teksten van Augustinus. Ook kijk ik nog regelmatig in het boekje met citaten van hem, voor elke dag één. Bezig met de dienst van morgen vind ik die voor vandaag wel een aansprekende. In mijn overdenking wil ik iets zeggen in de trant van: kerst is de uitnodiging om het licht in uw leven te vieren. Tegenover de overvloed van kerst hebben we vaak de neiging om een treedje lager te gaan, dat is echt niet nodig zo lang we het echte licht in ons leven vieren, hoe klein het ook is, het zal overweldigend zijn. Laat onze kaarsjes en lichtjes daarvan het symbool zijn, als we zo kunnen vieren worden we zelf onweerstaanbaar licht. Onderstaande uitspraak vervorm ik bijna direct tot: 'tot u wordt echt niet gezegd: wees iets meer dan gij zijt, maar: besef wat gij zijt'. In het licht van de overvloed van kerst wil ik hem laten staan zoals hij er staat.

Tot u wordt echt niet gezegd: wees iets minder dan gij zijt, maar: besef wat gij zijt.

donderdag 6 december 2007

Van stap tot stap

Een paar jaar geleden schreef ik een elfje voor in advent, ik maakte daar toen een poster van voor in de kerk. Die poster heb ik weer van stal gehaald en staat nu op mijn kamer. Vanmorgen raakte me vooral het zinnetje 'van stap tot stap'. We hebben vaak grote idealen, diepe verlangens, hoge doelen, soms helpen ze ons op gang, maar je kunt er ook behoorlijk depressief van worden. En dan zie ik ineens weer staan: van stap tot stap. En in die stappen zit het hem, de beweging, het gaan, het leven zelf. 'Advent' kun je zien in de sfeer van de idealen en de doelen, je maakt je er blij mee (het zal toch ooit goed komen) of je maakt jezelf er verdrietig mee (het zal toch nooit zo worden). Je kunt 'advent' ook omschrijven als stap voor stap, gaan, in het licht, de weg. Dan hoef je de diepe verlangens niet overboord te gooien, maar je beseft dat je het licht ervaren kunt bij elke stap, op elk moment. Ook deze dag, vanmorgen dit, vanmiddag dat, vanavond weer iets anders, en alles is deel van de weg, mijn weg. Misschien staat het wel al ergens op deze site, maar hier mijn elfje nog eens.

gaan
de weg
in het licht
van stap tot stap
advent

donderdag 29 november 2007

In de stilte

'Waarom op deze plaats van stilte, van woeste ruigheid, van leegte? Waarom juist hier een klooster?' Leo Fijen vroeg het aan Marcellin Theeuwes, prior van de Kartuizers. Omdat je het hier niet kunt vervalsen. Het, de stilte, de stilte van je hart, de plaats waar God woont, het evangelie, het leven met en in de Geest, in gedachten vul ik het zo in. Vervalsen is gaan in de afleiding, je op laten jagen. Ik vind die woorden terug in het lied van Herman Verbeek. Dat las ik in de groep waarin we samen het interview met de prior bekeken. Meer een lied om te lezen dan om te horen, werd er opgemerkt, daarom geef ik het hier ook door.

'Laat mij in de stilte wezen'

laat mij in de stilte wezen
in het vroege avonduur
nat ligt vrede op het dauwland
in het rode hemelvuur

zaterdag 17 november 2007

Iets buiten mij

Na de beschouwingen over het al of niet bestaan van God is het wel tijd voor een mooi gedicht. Ik kwam het tegen in een artikel in Trouw over Rutger Kopland, één van mijn geliefde dichters. 'God bestaat niet, daarin is hij uniek', deze uitspraak van de dichter stond boven het artikel. Als voorbeeld van een mystieke ervaring noemt hij onderstaand gedicht, met dat mooie slot, 'iets dat er is buiten mij'. Buiten mij en tegelijk het meest innerlijke wat je je kunt voorstellen.

GESPREK MET DE WANDELAAR

Wat ik wil, zegt hij, misschien
heb ik een vogel willen zijn, een zwaluw
die ik zag, daar, hoog in de bergen,
en zelf willen achterblijven

in de schaduw van het huis aan de rivier,
waarin hij nestelde, waaruit hij opvloog.


Ik herinner mij de terugkeer,
de warme schemer op het terras,
hoe ik daar zat, de wendingen volgde
van de rivier de velden in, de wazige lijnen
van de bergen in de verte omhoog,
een zwaluw, tot hij verdween.

Ik was moe en in gedachten
ging ik de bergen weer in, hoger en hoger,
naar die eenzame heldere wereld van steen,
zat daar weer in de wind en keek
in de diepte.

Misschien, zegt hij, wil ik iets
om voorgoed naar te kijken, dat huis
daar beneden, het nest dat ik zelf
heb verlaten,

en de wendingen van de rivier, de lijnen
van de bergen, eindelijk stilgelegd,

zoals het daar was, het moment dat ik
uit het zicht verdween, iets

dat er is buiten mij.

donderdag 8 november 2007

God bestaat (niet)

Als dominee kom je niet zo snel bij Pauw & Witteman, ds. Klaas Hendrikse uit Middelburg is het gelukt. Door te beweren dat God niet bestaat en daar een boek over te schrijven. Als ik zijn argumentatie hoor, kan ik hem een eind volgen. Natuurlijk bestaat God niet zoals een tomaat bestaat of een kat, in die zin besta ik zelfs niet. Jan Greven vroeg zich, in Trouw, dan ook al af of Klaas Hendrikse eigenlijk wel een echte atheïst is, hij zegt immers wel in God te geloven, hoewel Hij niet bestaat. Intussen suggereert Hendrikse dat een heleboel predikanten er omheen draaien. 'Over God wil ik zwijgen', zei de christelijke mysticus Meister Eckhart, vanuit de gedachte dat God nooit met onze woorden aan te duiden is. Ik denk dat dat zwijgen altijd mee moet klinken in ons spreken over God. Zo kan ik best mee zeggen dat God niet bestaat, maar dan zeg ik er wel geljk bij dat God ook niet 'niet bestaat'. Erg warm word ik niet van de manier waarop Hendrikse deze dingen aan de orde stelt, misschien moet ik daarvoor zijn boek lezen. Wel verwarmend vind ik woorden als van oud-minister Witteveen, ook oud-directeur van het Internationaal Monetair Fonds. Hij is aanhanger van het Soefisme, de mystieke tak van de Islam. Vanmorgen een interview met hem in Trouw. Hieronder een citaat waarin de prioriteiten helder gesteld worden, zo belijdt en beleeft hij dat als gelovige.

(De belangrijkste geestelijke oefening in het soefisme is:) 'je erop concentreren dat niets bestaat, alleen God. Alles wat in onze ogen werkelijk is, is tijdelijk, vergankelijk, illusie. Het enige werkelijke is dat in alles en iedereen de goddelijke geest huist. Alles leeft, alles is aanwezig, zolang die geest erin is. Dat is het enige waar het om gaat.'

woensdag 31 oktober 2007

Saffron Walden

Nooit van gehoord, daar is internet goed voor. Ik kwam het tegen als de titel van de melodie van een lied 'Saffron Walden'. Het blijkt een dorp in Engeland te zijn in de buurt van Cambridge, het doet me direct denken aan series als Midsomer Murders. Arthur Henry Brown schreef de 'tune', het was zijn gewoonte zijn melodieën te benoemen met plaatsnamen. De relatie tussen melodie en dorp is onbekend, misschien moeten we daarvoor op excursie naar Essex, je vindt niet alles op internet. Wel vond ik het lied, 'Just as I am', dat op deze melodie gezongen kan worden, ooit geschreven door Charlotte Elliott, vertaald door Gert Landman, hieronder een enkel couplet.

Just as I am, of that free love
The breadth, length, depth, and height to prove,
Here for a season, then above,
O Lamb of God, I come, I come!

Zoals ik ben - ja, dat ik dan
de lengte, breedte, hoogte van
uw diepe liefde vatten kan:
o Lam van God, ik kom.

donderdag 25 oktober 2007

Bidden

Nog een kleine aanvulling op afgelopen zondag. Zo gauw het over bidden gaat moet ik altijd denken aan wat ik tijdens mijn studententijd in mijn wijkkerk in Utrecht, de Jacobikerk, in een preek van ds. A. Kool hoorde. 'Bidden is diep ademhalen, zingen en zuchten.' Onthouden dankzij de alliteratie van zingen en zuchten, onthouden door de bijzonder wijze waarop hij het zei, het was altijd weer mooi om naar hem te luisteren. Nu ik het ophaal treft me vooral het 'diep ademhalen'. Diep ademhalen is als een gebed, steeds terug naar de bron, jezelf steeds weer openen en oprichten.

zondag 21 oktober 2007

Tip

Sluit mooi aan bij de dienst van vanmorgen rond de oproep van Jezus om altijd te bidden. De film over de monniken van La Grande Chartreuse, het moederklooster van de kartuizers. 'Into great silence' geeft een beeld van het leven in eenzaamheid en stilte, waarvan de kern het gebed is. Niet dat dit de enige manier is, denk ik, om aan de oproep van Jezus vorm te geven, wel een indrukwekkende en voor menigeen wellicht inspirerende. Vanavond op tv, Nederland 2, 23.15-3.55 uur, vooraf een gesprek met de Nederlandse prior van het klooster, Marcellin Theeuwes, 22.40 uur. Gelukkig hebben we een recorder.

donderdag 18 oktober 2007

Spiritualiteit

Een omroepvereniging (KRO), een uitgeverij (Ten Have) en een dagblad (Trouw), samen organiseren zij de maand van de spiritualiteit, deze maand november. In Trouw geeft Kees Waaijman, hoogleraar spiritualiteit, vanmorgen antwoord op de vraag 'wat betekent spiritualiteit voor u?'. Uit zijn antwoord: 'Hoe meer ik over dit onderwerp weet, hoe moeilijker het wordt om die vraag te beantwoorden. Eigenlijk vraagt u mij naar mijn grote liefde. Hoe leg je uit wat liefde is? (…) Spiritualiteit gaat om een liefdesbeweging naar God.' Een mooie aanduiding, spiritualiteit is geen zweverigheid, laat staan op jezelf gerichte navelstaarderij, het gaat om de relatie met God, dus, zeg ik, om alle relatie. Spiritualiteit is dus overal waar ik los kom van mezelf, van alles wat me vasthoudt, wat me in mezelf opsluit, overal waar ik geloof en ervaar dat ik leef van liefde, dat ik gemaakt ben van liefde. Overal daar waar ik iets ervaar van het eerste antwoord van de Heidelbergse Catechismus: 'Dat ik met lichaam en ziel zowel in leven als in sterven niet mijzelf toebehoor, maar het eigendom ben van mijn getrouwe Heiland Jezus Christus'. Zeg het eens na, in uw eigen stilte, 'ik ben niet van mijzelf', en ervaar wat het met u doet, dat is spiritualiteit.

donderdag 11 oktober 2007

Wijsheid (2)

'Na morgen meer', met die belofte kom je altijd weg, over een jaar is het nog steeds 'na morgen'. Wat ik die zondag gezegd heb is al weer een eind weggezakt, de tijd gaat snel, denkt u nog wel eens aan de Burmese monniken? In die week dacht ik veel aan hen en ik heb hen genoemd als voorbeeld van die ene die met zijn wijsheid de stad had kunnen redden. Na Jezus genoemd te hebben, uiteraard. Dat is immers de kern van de christelijke gemeente, we komen samen in de overtuiging dat er één is bij wie de redding is. Door zijn wijsheid, ja, wijsheid als leven bij de bron, leven met God. Als je het zo zegt is wijsheid niet de kennis van een vaststaande waarheid, maar het volgen van een levensweg, een pad gaan. Daarom zijn er na Jezus ook anderen te noemen, die op hun manier hun pad gaan, in wijsheid, en het licht verspreiden. Na de monniken noemde ik onszelf, onnozelen, mensen van lage afkomst, onbeduidend, maar wie de weg van Jezus gaat is drager van het licht, tot redding van de stad, van de wereld. We zongen die zondag een mooi lied van Huub Oosterhuis. 'Gij' is hier God, in de gestalte van die onbeduidende mens in de stad, van wie we geloven dat hij de zaak zal redden.

Uit uw hemel zonder grenzen
komt Gij tastend aan het licht
met een naam en een gezicht
even weerloos als wij mensen.

Als een woord zijt Gij gegeven
als een nacht van hoop en vrees
als een pijn die ons geneest
als een nieuw begin van leven.