Zomerdiensten 2005

Dit jaar koos ik (Jan de Korte) voor vier zomerdiensten rond delen van het boek Spreuken. Op deze pagina een logboek bij deze zomerdiensten.

27 juli 2005

De orde van de dienst voor aanstaande zondag.

26 juli 2005

In één dienst kun je onmogelijk ruim twintig spreuken overdenken, afgelopen zondag hadden we aan een halve spreuk genoeg. Het hoeft ook niet, het boek Spreuken brengt ons steeds weer terug naar de eigenlijke bedoeling van deze verzameling. Zo staat er in hoofdstuk 16 ineens: Een mens stelt zich veel vragen, de Heer geeft het antwoord. Ik lees daar opnieuw in dat het gaat om de open houding, open oren en een open hart, en de wijsheid komt ons tegemoet, wordt ons gegeven. Al luisterend heb ik de ingebrachte spreuken wat gerubriceerd en ik kwam tot vier groepen onder de kopjes: Luister ..., ... doe iets ..., ... en het komt goed ..., ... of niet? Zo hoop ik wat hoofdlijnen aan te geven, zonder al te gedetailleerd op de verschillende spreuken in te gaan.

25 juli 2005

De uitnodiging om spreuken te noemen, ter overdenking in de vierde dienst rond het boek Spreuken, leverde een aardig aantal spreuken op. Gisteravond nog een aantal mailtjes ontvangen, waarin de schrijvers meerdere malen ook eigen ervaringen met het Spreukenboek vertelden. Herinneringen en gevoelens, boeiend om te horen. Zelf vind ik het steeds interessanter om zo met dit bijbelboek bezig te zijn. Steeds duidelijker ging ik zien dat het een heel spiritueel boek is en kon dat volgens mij ook aardig waar maken in de diensten. Geen betweterige raadgevingen, maar uitnodigingen om je te bezinnen, om te overwegen, om te luisteren. 'Luister naar je hart, en ontdek de bron van je leven', zei zuster Gabriella gisteravond in Kruispunt, ja, en luister met je hart.
En nu maar eens kijken wat ik met de bijeengesprokkelde spreuken kan, hoe ze recht te doen en hoe de inzenders recht te doen. Eerst maar eens luisteren, met de spreuk van gisteren in gedachten: bescheidenheid gaat aan eer vooraf.

21 juli 2005

De orde van de dienst voor aanstaande zondag.

20 juli 2005

Bij een bezoek kwam een gedicht van Jan Wit, 'Dit is de tijd', ter sprake. Toen ik het nog eens las, vond ik het ineens een mooi beeld bij Spreuken. De veelheid van de spreuken in het Spreukenboek kan goed verstaan hinderen, je kunt die veelheid ook opvatten als het tellen zoals dat in dit gedicht voorkomt. In iedere spreuk wordt iets zichtbaar van de wijsheid van God, die, voor ons onzichtbaar, op die manier iets van zichzelf laat zien. We tellen aanstaande zondag niet tot honderdtien, maar toch zeker wel tot vijftien.

'Dit is de tijd'

Dit is de tijd. God zelf staat zonder
zich te verroeren andersom.
Dit is de tijd. Er gebeurt geen wonder,
maar Hij telt langzaam van één tot honderd,
tot honderdtien... en dan: 'Ik kom'.

19 juli 2005

Terwijl ik weer al een heel eind op dreef ben met de derde dienst rond Spreuken, denk ik nog even terug aan te tweede, afgelopen zondag. De waarschuwing van Spreuken om borg te staan betrok ik mede op relaties tussen mensen, in hulp aan elkaar, maar ook in partner- en familierelaties. Uitgesproken en onuitgesproken beloftes kunnen de zaak op slot zetten. De één claimt, de ander wordt geclaimd, de vrijheid en de ruimte om er echt voor elkaar te zijn wordt daardoor zeer beperkt of is helemaal verdwenen. Maak je los van die ander, zegt Spreuken, zoek je vrijheid. In dat verband kwam me steeds de zin in het hoofd 'Ik heb je nooit een rozentuin beloofd'. Even zoeken op internet leverde de vergeten kennis op dat het de titel is van het boek dat Hannah Green schreef over het contact van een psychiater met een meisje dat lijdt aan schizofrenie. Ook kwam ik zo het lied van Paul van Vliet op het spoor, waarin hij voortborduurt op deze titel. De tekst van dit lied sluit mooi aan bij wat ik bedoelde te zeggen over te grote beloftes in relaties. Klik hier en u kunt het nog eens lezen.

16 juli 2005

Vorig jaar hadden we een serie zomerdiensten rond dichters van het Liedboek. De grootste verrassing was voor mij Schulte Nordholt, die ontpopte zich voor mij van een wat afstandelijke man tot een gevoelig, spiritueel mens. Binnen die verrassing was er ook nog de verrassende kennismaking met William Cowper, een Engelse lieddichter uit de 18e eeuw. Van hem heeft Schulte Nordholt diverse liederen vertaald, ook schreef hij een mooi artikel over hem in het Compendium bij het Liedboek. Morgen komt Cowper opnieuw in beeld, we zingen uit gezang 448, een blij, helder lied van vertrouwen, van deze depressieve man, die een zwaar leven had. Ik verwijs nog maar eens naar de site over het museum dat gevestigd is in het huis in Olney, waar hij woonde, het Cowper en Newton Museum.
Over liederen gesproken: vanmorgen wist ik ineens welk lied we hadden kunnen zingen na de lezing uit Spreuken. Gezang 262 begint met 'Op, waakt op!', en dat is precies wat de Spreukendichter ons aanraadt. Sommige psychotherapieën spreken van de rugkant en de buikkant. Bij velen is één van de twee overontwikkeld ten koste van de andere kant. De buikkant staat dan voor onze zachte aspecten, verzorgen, meeleven, invoelen enz. De rugkant staat voor de aspecten die je energie uitstralen, je willen, je handelen, je keuzes. Spreuken spreekt ons aan op onze rugkant: neem je plaats in in het leven, blaas je partij mee, speel je rol, breng in wat je te geven hebt. Op, waak op, sta op en wandel, de tijd van slapen is voorbij!

14 juli 2005

Hier de orde van de dienst voor aanstaande zondag. In het eerste deel van de dienst staan we stil bij het karakter van 'Vrouwe Wijsheid', door enkele liederen te zingen en een deel van Spreuken 8 te lezen. In het tweede deel richten we onze aandacht op enkele specifieke spreuken. De thema's, het borg staan en het verband tussen luiheid en armoede, komen vaker aan bod, maar dit deel lijkt me een mooi uitgangspunt voor onze overdenking. De oproep om naar de mieren te gaan leidt als vanzelf naar de oproep van Jezus om op bepaalde dieren te letten. Lang heb ik geaarzeld over het lied na de lezing van Spreuken 6, toch maar gekozen voor gezang 350, vooral vanwege de setting waarin in dat lied onze arbeid gezet wordt: ergens tussen de vruchtbaarheid die God geeft en de vruchten die wij zelf voortbrengen.

13 juli 2005

Voor aanstaande zondag gekozen voor Spreuken 6:1-11. Waarschuwingen tegen het borg staan en de luiheid, die leidt tot armoede. Deze waarschuwingen worden omlijst door waarschuwingen tegen de omgang met lichtzinnige vrouwen. Spreuken en de vrouwen, een verhaal apart. Uiteraard komt in het boek Spreuken een heel traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen naar voren en op het eerste gezicht denkt de spreukendichter nogal negatief over vrouwen. Zijn wereld lijkt vol met lichtzinnige vrouwen, die jongemannen op het verkeerde spoor proberen te krijgen. Reflecterend daarop, ook als man, denk ik echter dat hij eerder overtuigd is van de zwakheid van mannen, dan van de slechte bedoelingen van vrouwen. Hij ziet hoe weerloos een man kan zijn als hij geraakt is door een vrouw, hoe hij zichzelf uit kan leveren en verliezen. Het boek sluit af met een loflied op de sterke vrouw, allemaal heel stereotiep, maar er verschijnt zo wel een beeld van iemand die ziet hoe groot de positieve rol van vrouwen is in de samenleving en hoe gemakkelijk mannen het verstieren. Die laten zich leiden door krachten die natuurlijk ook andersom werken. De hedendaagse jongens die meisjes met aandacht en zogenaamde liefde verleiden tot prostitutie maken van dezelfde krachten misbruik. Zo gezien wordt het boek Spreuken ook een boek over de relaties tussen mensen, relaties waarin je kunt groeien en bloeien, maar ook jezelf kunt verliezen. Bewaar je vrijheid, bewaar je onafhankelijkheid, bewaar je zelfstandigheid. Hoe? Door te luisteren naar vrouwe Wijsheid en vrouwe Dwaasheid te laten praten. Het klinkt paradoxaal, over die paradox zal het ook aanstaande zondag weer gaan, dan meer in relatie tot ons bezit.

11 juli 2005

Gisteren de eerste van de serie vier diensten waarin we luisteren naar wat het boek Spreuken ons te zeggen heeft. Het eerste hoofdstuk gepresenteerd als een soort leesregel voor de spreuken die verderop komen. Een leesregel die ook als leefregel gehoord kan worden: leef met open ogen, met open oren, met een open hart. Laat je bevrijden uit de gevangenis van je eigen gedachten, driften en gevoelens. De gemeenteleden uitgenodigd om spreuken uit het Spreukenboek te noemen die ze de moeite van het overwegen waard vinden, dat doen we dan in de vierde dienst van deze serie, op zondag 31 juli. Spreuken in te leveren tot en met zondag 24 juli.

9 juli 2005

Bezig met de dienst van morgen heb ik het gevoel dat de soep steeds heter wordt. Dit is geen kost voor lichte, luchtige zomerdiensten. Toch blijft dat het zoeken en de reden om er mee bezig te zijn: het licht en de lucht in deze teksten. En dan blijkt steeds weer dat de zwaarte zit in onze situatie en vooral in onze omgang met die situatie. Juist daarin komt het boek Spreuken ons tegemoet. Ik las ergens: 'De kunst van het genezen van de pijn die het leven onvermijdelijk met zich meebrengt dat is wijsheid. Daarover gaat het boek Spreuken.' Maar dan moet je het wel op de goede manier lezen, volgens de leesregels die het boek zelf aangeeft in de eerste hoofdstukken, daarover gaat het morgen in mijn overdenking.

Een voorbeeld van een luchtiger omgaan met het bijbelboek Spreuken is de site over de Spreuken van Salomo. Iedere keer dat je de site opent krijg je een andere spreuk te lezen, die kun je in een hele rij verschillende vertalingen te lezen krijgen en je kunt hem versturen als e-card. Op het moment dat je dat doet, kan het natuurlijk weer spannend worden, welke spreuk stuur ik naar wie? 'Er zijn mensen die denken zuiver te leven, maar vol vuiligheid zijn' (30:12). Je zult zoiets maar in je mailbox vinden, je kunt natuurlijk altijd antwoorden met 26:4-5, 'Antwoord een dwaas niet met dwaasheid, word niet als hij. Antwoord hem naar zijn dwaasheid, hij moet niet denken dat hij wijs is.'

7 juli 2005

Vandaag de orde van de dienst voor aanstaande zondag naar het kerkelijk bureau gebracht, morgen wordt hij daar vermenigvuldigd. In de traditie van dit logboek bij de zomerdiensten hier de voorpublicatie, om u in te lezen of in te zingen.

6 juli 2005

Heel wat meer dan een aardige verzameling wandteksten, dat is direct wel duidelijk als je het eerste hoofdstuk van het boek Spreuken leest. Het is dit of de leegte van de dwaasheid. De chaos en de ellende van de dwaasheid ook. Temidden van het rumoer roept vrouwe Wijsheid, daar begint het leven. Een mooi begin van deze serie diensten vond ik in Psalm 111, misschien moeten we die elke zondag maar zingen.

Van alle wijsheid het begin
is: vrees den HEER met ziel en zin,
aanbid zijn wil met vrees en beven.
Dit is het helderste verstand.
Loof Hem, zijn lof houdt eeuwig stand.
Wie Hem verhoogt zal met Hem leven.

5 juli 2005

Gisteren begonnen met de voorbereiding van de zomerdiensten rond Spreuken. Eerst maar eens het hele boek Spreuken doorgelezen, wat opvalt is het steeds maar herhaalde advies om te luisteren, je te laten gezeggen, vermanen, corrigeren. Een wijze zal dat altijd verwelkomen, een dwaas verwerpt het. Ook kwam ik een paar keer de waarschuwing tegen om niet borg te staan voor een vreemde, dit ondanks de vele aanbevelingen de arme te helpen. Hoewel dat laatste er misschien niet eens zo vaak staat, rijkdom is een groter risico dan armoede. Ik vraag me af wat de achtergrond is van de waarschuwing, mogelijk het gevaar van vertroebeling van de verhoudingen door geld en bezit? Een spreuk die me ook opviel: wie zijn buurman 's morgens vroeg luid begroet, wekt de indruk hem te willen vervloeken. Een avondmens aan het woord, die 's morgens eerst op gang moet komen of een waarheid voor ons allemaal, laat eerst de zon maar eens goed over ons samen opgaan en dan kijken we elkaar weer eens aan? In ieder geval genoeg om te overdenken en ons aan te spiegelen. Ik ben benieuwd.